Sağlık sektöründe hizmet veren hekimler, diş hekimleri ve özel hastane/klinik yöneticileri için sosyal medya kullanımı ve dijital pazarlama faaliyetleri her geçen gün daha karmaşık ve riskli bir hukuki zemine oturmaktadır. Türkiye’de sağlık alanındaki dijital faaliyetler tek bir mevzuatla değil; Sağlık Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı’nın paralel yürürlükte bulunan düzenlemeleriyle denetlenmektedir. Bu durum, kurallara uymak isteyen sağlık profesyonellerini ciddi bir hukuki ikilemle karşı karşıya getirmektedir.
İki Farklı Yönetmelik, Tek Çapraz Denetim
Sağlık kuruluşlarının uymakla yükümlü olduğu ilk temel metin, Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Sağlık Hizmetlerinde Tanıtım ve Bilgilendirme Faaliyetleri Hakkında Yönetmeliktir. Bu yönetmeliğin temel felsefesi; sağlık hizmetinin kamusal niteliği gereği “reklam” unsurunu tamamen reddetmesi, yalnızca “sağlığı geliştirici bilgilendirmeye” izin vermesidir. Hekimler yalnızca 1219 sayılı Kanun kapsamında tescil edilmiş unvanlarını, uzmanlık alanlarını ve muayene kabuk kabul saatlerini duyurabilirler.
İkinci denetim mekanizması ise Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Reklam Kurulu tarafından yürütülen ve Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliğine dayanan genel reklam denetimidir. Bu mevzuat ise tüketiciyi yanıltan, haksız rekabet yaratan veya algı operasyonu yapan tüm ticari paylaşımları hedefler.
Influencer İş Birlikleri Neden Dev Bir Hukuki Tuzaktır?
Son dönemde Reklam Kurulu’nun hekimler ve estetik klinikler hakkında tesis ettiği idari para cezası kararlarının incelenmesinde en çok öne çıkan unsur influencer (sosyal medya etkileyicisi) paylaşımlarıdır. Genel Reklam Yönetmeliği gereği bir ürünü veya hizmeti tanıtan influencer, içerikte #reklam veya #işbirliği ibaresini kullanmak zorundadır. Ancak bu ibare eklendiği an Sağlık Bakanlığı mevzuatı ihlal edilmiş olur.
Sağlık mevzuatına göre;
- Sağlık hizmetine ilişkin deneyim aktarımı veya tavsiye paylaşımı yapılamaz.
- Yetkili olmayan kişiler (influencer, oyuncu, blogger) sağlık hizmeti hakkında bilgilendirme yapamaz.
- Bir hastanın veya üçüncü kişinin kliniği övücü ifadeler kullanması örtülü reklam kabul edilir.
Dolayısıyla, bir influencer’ın kliniğinizi etiketleyerek yaptığı “Harika bir bakım yaptırdım” içerikli masum bir paylaşımı, hem Reklam Kurulu tarafından örtülü reklam cezasına hem de Sağlık Bakanlığı tarafından idari yaptırımlara konu olmaktadır.
Öncesi ve Sonrası (Before/After) Görsellerinde Doğru Bilinen Yanlışlar
Sosyal medyada en çok karşılaşılan ihlallerden biri de “Öncesi – Sonrası” fotoğraflarıdır. Sektörde yaygın olan yanlış kanı, hastadan alınan basit bir onay yazısının bu paylaşımları tamamen yasal kıldığı yönündedir. Oysa mevzuat uyarınca:
- Fotoğraf üzerinde hiçbir teknolojik düzeltme (filtre, photoshop, ışık oyunu) yapılamaz.
- Görsel İçerik Onam Formu usulüne uygun şekilde yazılı olarak alınmalıdır.
- Hasta vermiş olduğu rızayı dilediği zaman hiçbir gerekçe göstermeksizin geri çekme hakkına (KVKK m.7) sahiptir.
- Görsel paylaşımı karşılığında hastaya indirim, ücretsiz seans veya avantaj sağlanamaz.
Tüm bu şartlar sağlansa dahi, paylaşımın “ticari talep yaratacak veya sonuç vaat edecek” şekilde kurgulanması halinde Reklam Kurulu idari para cezası ve erişim engelleme kararı verebilmektedir.
Klinikler İçin Hukuki Uyum ve Risk Yönetim Listesi
Sağlık kuruluşlarının idari para cezaları ve itibar kaybı ile karşılaşmaması adına dijital pazarlama süreçlerinde şu adımları atması şarttır:
- Çifte Denetim Checklist’i Oluşturun: Paylaşılacak her görselli içerik hem TİTCK/Sağlık Yönetmeliği kriterleri hem de Reklam Kurulu ilkeleri açısından onaylanmalıdır.
- Ajans Sözleşmelerini Revize Edin: Sosyal medya ajansınızın yaptığı ihlaller doğrudan klinik ruhsat sahibini ve hekimi bağlar. Sözleşmelere hukuki sorumluluk ve rücu maddeleri eklenmelidir.
- Unvan İhlallerinden Kaçının: “Uzman”, “Master”, “Estetisyen Hekim” gibi mevzuatta yer almayan yetkisiz unvan kullanımları derhal kaldırılmalıdır.
Sağlık hukukunda reklam ve bilgilendirme arasındaki ince çizgi, profesyonel bir hukuki danışmanlık süreci ile yönetilmelidir.